Sırasını Bekleyen Enerji Kaynağı Toryum (Th)’a Genel Bir Bakış¹

Toryum ülkemiz topraklarında mevcut ve işlenmeyi bekleyen bir madendir.

Toryum, 1700 °C de eriyen, kurşun renginde, havada bozulmaz, atom enerjisi kaynağı olarak kullanılan radyoaktif bir elementtir.

Uranyum ve plütonyum atom çekirdeklerinin parçalanması sonucu elde edilen nükleer güç, günümüzde, insanlığın hizmetine sunulmuş kontrol edilebilir bir enerji kaynağıdır. Uranyum gibi, toryum da bir nükleer yakıt hammaddesidir.

Toryum doğada serbest halde bulunmaz, fakat 60 civarında mineralin içinde rastlanır. Bunlardan sadece monazit ve thorite, toryum üretiminde kullanılır. Bu mineraller de genellikle nadir toprak elementleri ile birlikte bulunmaktadır.

Toryuma dayalı nükleer santraller henüz ticari olmadığından, dünyada bu güne kadar, doğrudan toryum aramalarına fazla önem verilmemiştir.

Buna karşılık, bazı ülkelerde, nadir toprak elementleri içeren monazit yataklarının aranmasına yönelik çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Bu  mineraller aynı zamanda toryum da içerdiklerinden, toryum yan ürün olarak değerlendirilmiş, sağlıklı verilere dayanan rezerv hesapları yapılmamıştır. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA, International Atomic Energy Agency)'na Kg'ı 80 ABD dolarına kadar mal edilebilen toryum rezervi bildiren ülkeler Arjantin, Avustralya, Brezilya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Kanada, Mısır, Norveç, Tayland ve Türkiye'dir. Bu ülkelerin görünür rezervleri 657.770 Ton Toryum (ThO2)’dur.

Toryumun nükleer enerji hammaddesi olarak kullanılmaya başlanması durumunda talep artacak, bu nedenle toryum yataklarının ekonomik değerini de belirleyecektir. Bu nedenle, bütün toryum konsantrasyonları bugün için potansiyel ve kullanılmayı bekleyen birer kaynak durumundadır. (Tablo-1)

Toryumun, halihazırda sadece enerji hammaddesi olarak kullanılabileceği görülmektedir. Bunun dışında henüz ticari bir kullanım alanı tespit edilmemiştir. Yıllık 700 Ton ThO2 civarında olan dünya üretiminin tamamen monazitten yan ürün olarak elde edilmektedir. Ekonomik olmadığından sadece toryum için işletilen yatak yoktur

Türkiye'de MTA Genel Müdürlüğü'nce geçmiş yıllarda yapılan aramalar sonucunda, Eskişehir-Sivrihisar-Kızılcaören yöresindeki nadir toprak elementleri ve toryum kompleks cevher yatağında, 380.000 ton görünür ThOrezervi saptanmış olup, tenör %0,21 ThO2² dir. Bu alanda sondaj çalışmalarının geliştirilmesi durumunda bu rakamın, iki katına çıkması olasıdır. Ancak cevherin zenginleştirilmesiyle ilgili teknolojik sorunlar henüz giderilmiş değildir. Diğer taraftan, Malatya-Hekimhan-Kuluncak'taki benzer nitelikli toryum cevheri de gerekli çalışmaların yapılması durumunda, söz konusu rezerve katkı yapabilecektir.

Toryum, sırasını bekleyen bir nükleer yakıt hammaddesi durumundadır. Bunun en büyük nedeni, nükleer yakıt çevriminin sorunudur. Toryum-232, bazı proseslerle uranyum-233'e dönüştürülebilmektedir. (Şekil-1)

Uranyum-233 de uranyum-235 gibi parçalanabilir bir maddedir. Bu parçalanma sonucunda da büyük bir enerji açığa çıkmaktadır. Yakıt çevrimi sorunu nedeniyle, bugün için toryumla çalışan ticari ölçekte santraller bulunmamakla birlikte, bu santrallerin prototipleri İngiltere, Almanya ve ABD'nde uzun zamandır denenmektedir. Ticari ölçekte tüketimin olamaması nedeniyle, halen toryumun enerji hammaddesi olarak tüketimi yok denilecek düzeydedir. Toryum, daha az çevre kirliliğine neden olduğundan, gelecekte uranyumun yerini alması kaçınılmaz bir madde durumundadır. Halen nükleer santraller kurulması tartışılan ülkemizde, toryum ile ilgili bilimsel çalışmaların yapılması ve dünya ile rekabet edilebilir seviyeye gelinmesi çok önemlidir. Çünkü bu ülkemiz topraklarında mevcut ve işlenmeyi bekleyen bir madendir.

Toryum, daha az çevre kirliliğine neden olduğundan,  gelecekte uranyumun yerini alması kaçınılmaz bir madde durumundadır. Halen nükleer santraller kurulması tartışılan ülkemizde, toryum ile ilgili bilimsel çalışmaların yapılması ve dünya ile rekabet edilebilir seviyeye gelinmesi çok önemlidir. Çünkü bu ülkemiz topraklarında mevcut ve işlenmeyi bekleyen bir madendir.

¹ Dünya Uranyum Kaynakları, Yeterliliği ve Türkiye'nin Uranyum potansiyeli, TAEK Başkanlığı Teknik Rapor, Nevzat BİRSEN, Ankara, 1988.

² www.mta.gov.tr

Bu içerik 179 kez okundu

İçeriğin Orjinal Hali
http://www.stratejikanaliz.com/kategoriler/enerji/toryum.htm

Etiketler: toryum,uranyum,element,monazit,nükleer santral,atom enerjisi,radyoaktif element,toryum madeni